تبلیغات
انجمن ریاضی پژوهشسرای جوان - تاریخ عدد

انجمن ریاضی پژوهشسرای جوان

تاریخ عدد

پنجشنبه 8 دی 1384

تاریخ عدد

بر پایه ی یکی از قدیمی ترین استوره های جهان , آدمی از پیکر موجودی به نام کیومرث geomereten  که بر هیئت گیاه ریواس بوده است , در رشته کوه زاگرس و احتمالا حوالی همدان , نهایتا به شکل زن و مردی موسوم به "مشی" و "مشیانه" پدید آمد

از جمادی مردم و نامی شدم                             وز نما مردم به حیوان مر زدم

مردم از حیوانی و ادم شدم                           پس چه ترسم کی ز مردن کم شدم

فرایند این پدیده ی پر رمز و راز کیهانی و یا به قول عطار نیشابوری , این "مرغ عجب" پس از پشت سر گذاردن مراحل نهایی تکامل جسمی (biologic) با گذار از نوع انسان راست قامت homoerectus))  به سطح انسان عاقل (homosapiens) تحول یافته و این توانایی را کسب کرد تا بتواند با استقراء (induction)در تجارب پر کثرت روز مره , دست به قیاس منطقی(dedeucation) بزند.( به قول عرفای عقل گرا (rationalist) , وحدت را در کثرت دیدن) .

چنانکه فیلسوس ترس در حماسه ی داد خویش یعنی شاهنامه گفته است:

چو زین بگذری مردم آمد پدید                            شد این بند ها را سراسرکلید

سرش راست بر شد چو سرو بلند                        به گفتار خوب و خرد کار بند

و این سر آغاز تاریخ تفکر درپهنه ی زیستکره ی زمین بوده است . از همان دوران پارینه سنگی , آدمیان تخیل خواسته ها و انتزاع تجارت خویش را بر سطح دیواره ی غار ها و صخره ها نگاشته اند . در این دوران ، سنگ در زندگی آدمی ، نقش اساسی و بارز دارد .  ریشه های لغوی واژه هایی با مفاهیم نوشتن و شمردن در بسیاری از زبان ها با کلمه ی سنگ همخوانی دارد.

در زبان انگلیسی واژه ی محاسبه (calculate) از ریشه ی سنگ(calculus) اشتقاق یافته است. ارتباط واژه های  graphو glyph  هم از منشاء grave  به معنای سنگ آشکار است.درعربی احصاء و احصائیه به مفهوم شمردن از کلمه ی حصه و احصاء ریشه گرفته است که هر دو به معنای سنگ می باشند . این قیاس در بسیاری از زبان ها موید ادعای یاد شده می باشد.

استفاده از ریسمان در محاسبه و به یاد سپردن , نیز یکی از نخستین تجارب قابل تامل آدمی در سپیده دم مدنیت می باشد. در ایران باستان از ریسمان و گره زدن به مثابه ی نوعی چرتکه برای ثبت و ظبط اطلا عات بهره مند می شده اند. داریوش اول در لشکر کشی به یونان یکی از مجموعه رشته های ریسمان  را که تسمه ای 60( شصت) گره ای بود به یونانیان هدیه کرد.

ایرانیان و هندیان از نخستین اقوامی بوده اند که شمارش اعداد را بر پایه ی دهگانی پدید آورده اند . وجود مفهوم . نماد صفر که یکی از اختراعات شگرف ریاضیات محسوب می شود در چهارچوب تلاش همین اقوتم جای دارد. واژه های صفر عربی و zipher و zero لاتین به احتمال قریب به یقین از واژه ی "زفر" اوستایی به معنای دهان و دایره نشات گرفته است. چرا که نماد ریاضی صفر در اشکال دوایر تو پر و میان تهی نیز مزید بر دلایل قبلی است.

 می دانیم که بنا بر مستندات فراوان , اقوام اینکا آفریقای مرکزی و مکزیک از بقایای شهروندان امپراطوری هخامنشی اند. بخشی از هخامنشیان پس از حمله به اسکندا گجستک ,سوار بر ناوگان دریایی هخامنشی , خلیج فارس را به مقصد شرق ترک کردند . آنان سپس طی طریق طولانی از طریق جزایر پلی نزی و ملانزی واقع دراقیانوس آرام در امریکای مرکزی استقرار یافتند .جالب توجه است که مفهوم و نماد صفر در شکل دایره ای تو خالی نزد اینکا ها نیز یافت می شود .

مضاف بر این ریسمان های گره دار محاسبه ای quipo این اقوام سرخپوست یاد آور نمونه های دوران ئاریوش اول است .

درکتاب دینکرت به زبان پهلوی , که درنقش دائرﺓ المعارف مسائل زندگی دوران قبل از اسلام ایرانیان است , استاد در پاسخ به سئوال شاگرد به یکی از مسائل دینی , از مثلثات به ویژه تانژانت , سخن به میان آورده است.

در یکی از گزارش های نظامی یونانیان که به منظور تدارک حمله ی نظامی برای تسخیر ایران تهیه شده است چنین آمده است که در همدان مدارس ریاضی ای وجود دارند که استادانی به نام "سینا" در رﺃس آنها قرار گرفته اند. چنانکه می دانیم "سینا" دارای مفهوم فیلسوف و ریاضیدان می باشد. هندسه ی عربی که از هندازچ و اندازه ی فارسی مشتق شده است نام یکی از رشته های ریاضی در ایران باستان بوده است که در عربی به شکل مهندس هم تحول یافته است.

واژه های شمردن , شمارش و امار همگی از ریشه ی مر فارسی باستان به معنی شمارش آمده اند.

واژه ی لاتین measure به معنی اندازه گیری با واژه ی همدانی "مزنه" به مفهوم ریاضی اندازه و بزرگی هم ریشه است.

به احتمالی قریب به یقین همدان از پیشکامان آفرینش های ریاضی در تاریخ بشری بوده است چرا که استانس ostanes بزرگ مغان در رﺃس آنان بوده استدر علوم طبیعی و ریاضی بسیار پیشرفته بودند.

در تاریخ یونان باستان آمده است که استانس ایرانی بانی علوم "محتجبه خمسه" شامل "کیمیا" , "سیمیا" ,"هیمیا" , "لیمیا" و "ریمیا" بوده است. علم simiotics که از آخرین محدثه ی عرصه ی ریاضی است به سیمیا مرتبط است که این آخری خود معرفی از واژه ی پارسی سیمیا به  معنی چهره و صورت است.

به گواهی تاریخ کتاب المجسطی (المجوس=مغ)نوشته ی استانس می باشد . استانس همراه با بسیاری از همکاران و شاگردان در دوران خشایا شا به مصر مهاجرت نمود. بسیاری از فلاسفه و ریاضی دانان یونانی از جمله دموکریتوس , هرکلیتوس , فیثاغورث و ... از شاگردان استانس محسوب می شوند .

با توجه به پایتخت بودن همدان در دوران ایران باستان , ردپای تفکر ساکنان ای خطه را از خلال آفرینش های ریاضی تاریخ تفـــکر جهان می توان مشاهده کرد.

تا جهان برد از سر آدم فراز                              کس نبود اززاد دانش بی نیاز

مردمان بخرد اندر هر زمان                            راز دانش را به هر گونه زبان

        گرد کردند و گرامی داشتند                            تا به سنگ اندر همی بنگاشتند

 به توجه به نقش بارز و یگانه ی دانش در رهبری جامــعه ی بشری , که امروزه در عمق و گستره , هر آن شاهد دگرگــــــونی شداد و غلاظ آنیم . بر کسی پوشیده نیست که ما را به عنوان یکی از نخستین قافله های کـــــاروان تمدن بشری ملزوم می دارد عزم جزم نماییم تا از پیشروی در علم , فن عقـــــــب نمانیم . همچنان که نیاکانمان اوشا(هوش) ایزد بانوی روشنایی و بامداد را مورد ستایش قرارمیدادند . ما نیز دانش و خرد را پاس بداریم . انـــــــــجام این فریضه , به تمهیدات ویژه ای نیازمند است.گوی تلاش و رقابت را با جسارت مدنی در میان جوانان دانشجوینده بیافکنیم و به آنان اعتماد کنیم. ضمن بهره مندی از تجارب سایر ملل , محمل های ضرور را برای تولد دانش در چهار چوب ملی تعبیه کنیم تا نهایتا از دشت میهن , توفیق وکرامت بدرویم.

سال ها دل طلب جام جم از ما می کرد     آنچه خود داشت از بیگانه تمنا می کرد

با انگیزه ی پرداختن به این وظیفه ی انسانی و ملی , سازمان غیر دولتی موسوم به "خانه ی استانس" که در حوزه های گوناگون دانش و هنر فعالیت دارد با همکاری بی دریغ کانون فرهنگی شهر داری همدان از تاریخ ۲۷ آبان تا ۴ آذر سال ۸۳ به بهانه ی بزرگداشت سالروز تولد راضی دان بر جسته ی ایرانی _دکتر پرویز شهریاری_ اقدام به بر گزاری نمایشگاه در تاریخ ریاضی (شامل مدارک , اسناد و تصویر به تعداد بیش از ده هزار مورد) و سمیناردو روزه سخنرانی در باب تاریخ خلاقیت های ریاضی توسط جوانان و استادان علاقه مند به ریاضی و در نهایت بزرگداشت ریاضیات به بهانه ی تولد رجل ریاضی ایران استاد پرویز شهریاری نمودند.

لازم به تذکر است که دکتر پرویز شهریاری به مثابه ی روزنامه نگار , نویسنده , مترجم  , استاد و ریاضی دان به تکیه بر دانش گسترده ی خویش مولف صد ها مقاله  , ده ها تا لیف و ترجمه در زمینه های ادبیات , منطق , ریاضی و مسائل اجتماعی , فرنگی و سیاسی می باشند.

 



[ پنجشنبه 8 دی 1384 - 02:12 ق.ظ ]
[ویرایش شده در : یکشنبه 11 دی 1384 - 01:01 ب.ظ]

[ پیام ()|| اعضای انجمن ] [تاریخچه ریاضی , ] [+]